Minör gamlar: doğal, armonik ve melodik diziyi örneklerle öğren

Doğal minör gamın aralık sırası tam, yarım, tam, tam, yarım, tam, tam sestir. Armonik minörde doğal dizinin yedinci derecesi yarım ses tizleştirilir. Yaygın klasik melodik minör çalışmasında çıkarken altıncı ve yedinci dereceler tizleştirilir, inerken doğal minöre dönülür. Bu üç biçim, minör ses ilişkilerini anlamak için kullanılır; gerçek bir eserdeki her iniş ve çıkışa otomatik uygulanacak değişmez bir talimat değildir.

İlk karşılaştırmayı la minörde yapalım: doğal biçim la, si, do, re, mi, fa, sol seslerini kullanır. Armonik biçimde sol, sol diyeze dönüşür. Çıkıcı melodik biçimde fa da fa diyeze yükselir. La sesini merkezde tutarak neyin değiştiğini dinlemek, üç ayrı isim ezberlemekten daha açıklayıcıdır. Sonra aynı yöntemi başka başlangıç seslerinde deneyebiliriz.

Doğal minör gam nasıl kurulur?

Gam veya dizi, belirli ses ilişkileriyle sıralanan notaları anlatır. Derece ise notanın başlangıç sesine göre sırasıdır. La minörde la birinci, si ikinci, do üçüncü derecedir. Bu sayılar parmak numarası değildir ve tek başına oktavı söylemez. Dereceler sayesinde aynı ilişkiyi başka bir başlangıç sesine taşıyabilir, nota adları değiştiğinde de yapıyı izleyebilirsin.

Eşit aralıklı akort düzenindeki piyanoda komşu tuşa geçmek yarım sestir; tuşun siyah veya beyaz olması sonucu değiştirmez. Tam ses iki yarım sestir. La tuşundan başlayıp iki yarım ses ilerlersen siye, bir yarım ses daha ilerlersen doya ulaşırsın. Ardından ikiyle re, ikiyle mi, birle fa, ikiyle sol ve ikiyle üst oktavdaki la gelir.

Başlangıç tuşunu ilk adım diye sayma. La, başlangıç noktasında sıfır uzaklıktadır. La diyez bir, si iki yarım ses uzaklıktadır. Başlangıcı bir diye saymak hedef notaları kaydırır; yöntem doğruymuş gibi görünür ama dizi yanlış çıkar. Çalışmanın ilk birkaç örneğinde hangi iki tuş arasında hareket ettiğini açıkça söylemek bu sayma hatasını fark etmene yardım eder.

Doğal minörde yarım sesler ikinci ile üçüncü ve beşinci ile altıncı dereceler arasındadır. La minörde bunlar si–do ve mi–fa çiftleridir. Bu örnekte bütün tuşlar beyazdır; başka minör gamların da beyaz tuşlardan oluşması gerekmez. La minörün kolay görünmesi, minör yapının siyah tuş kullanmamakla tanımlandığı anlamına gelmez.

Aynı formülü re sesinden dene

Re doğal minörü kurarken önce re, mi, fa, sol, la, si, do, re harf sırasını düşün. Tam ve yarım sesleri kontrol ettiğinde la ile si arasının fazla geniş kaldığını görürsün: beşinci ile altıncı derece arasında yarım ses gerekir. Bu nedenle si bemol kullanırsın. Sonuç re, mi, fa, sol, la, si bemol, do, re olur.

Yanlış bir dizi duyduğunda yalnız “kulağa olmadı” demek yerine hangi aralığın yanlış olduğunu araştır. Re doğal minörde si natürel yazdıysan beşten altıya tam ses oluşur. Yanlışlığın yerini bulduğunda düzeltme tek notayla sınırlıdır. Bütün diziyi silip yeniden tahmin etmek yerine, ilgili dereceyi ve iki yanındaki aralıkları kontrol ederek ilerleyebilirsin.

Her derece için ayrı bir nota adı kullan

Yedi sesli bir dizide üst oktava dönene kadar her nota harfi bir kez kullanılır. Re minörde si bemol yerine la diyez yazmak piyanoda aynı tuşa götürebilir; fakat iki farklı la adı oluşturur ve si harfini ortadan kaldırır. Dizinin yapısını doğru göstermek için ses yüksekliğinin yanında yazılı ad da önemlidir.

Bu nedenle iki aşamalı çalış: önce başlangıç notasından yedi harfi sırala, sonra gerekli değiştirici işaretleri koy. Do diyez doğal minörde sıra do, re, mi, fa, sol, la, si olarak kalır; gereken işaretlerle do diyez, re diyez, mi, fa diyez, sol diyez, la, si olur. Siyah bir tuşa geldiğinde gelişigüzel yeni bir isim seçme.

Diyez ve bemolü yalnız siyah tuş adı gibi düşünüyorsan diyez, bemol ve natürel rehberini gözden geçir. Bir sesi tizleştirmek beyaz tuşa da götürebilir. Özellikle doğal biçiminde bemol bulunan minör gamlarda bu ayrım görünür hâle gelir. Bir işlemin adı ile o işlemin sonucunda kullanılacak işaret her zaman aynı şey değildir.

Armonik minörde yedinci derece neden değişir?

Armonik minör, doğal minörün yedinci derecesini yarım ses tizleştirir; diğer dereceler aynı kalır. La minörde sol, sol diyeze dönüşür. Sol diyez ile üstteki la arasında artık yarım ses vardır. Merkeze yarım ses aşağıdan yönelen bu ses yeden olarak ele alınır. Doğal minördeki sol ise laya tam ses uzaklıktadır; iki yaklaşımı dinleyerek karşılaştırabilirsin.

Önce mi–sol–si akorunu, ardından la–do–mi akorunu çal. Sonra ilk akordaki solu sol diyeze çevir: mi–sol diyez–si, ardından yine la–do–mi. İlk akor minörden majöre dönüşür. Örneğin amacı, la minör dizisinin yedinci derecesindeki değişimin beşinci derece üzerine kurulan akoru nasıl etkilediğini göstermek. Bu, her müzikte minör beşinci derece akorunun yasak olduğu anlamına gelmez.

Armonik la minörde fa ile sol diyez arasında üç yarım ses bulunur. Yazıda fa ve sol komşu nota adları olduğu için bu aralık artık ikilidir. Piyanoda küçük üçlüyle aynı yarım ses miktarını verebilir; buna rağmen yazılı işlevi farklıdır. Aralığı yalnız tuş sayısından adlandırmak yerine, harf uzaklığı ile yarım ses miktarını birlikte düşün.

Armonik minörün çıkıcı adımları yarım ses birimiyle iki, bir, iki, iki, bir, üç, birdir. Bu düzeni cevabı kontrol etmek için kullan. La armonik minörde sol diyez yerine la bemol yazarsan duyuluşu eşleştirebilir, fakat dizinin yedinci derecesini görünmez hâle getirirsin. Yazıdaki doğru ad, sesin la merkezine nasıl yöneldiğini anlatır.

Melodik minörde altıncı derece de değişir

Yaygın çıkıcı melodik minör biçimi, doğal minörün altıncı ve yedinci derecelerini yarım ses tizleştirir. La minörde üst bölüm mi, fa diyez, sol diyez, la olur. Fa sesinin yükselmesi, armonik biçimde fa ile sol diyez arasında bulunan artık ikiliyi kaldırır. Tam çıkıcı dizi la, si, do, re, mi, fa diyez, sol diyez, la şeklindedir.

Klasik gam çalışmasında iniş doğal minör sesleriyle yapılır: la, sol, fa, mi, re, do, si, la. Öğretmen veya yöntem kitabı bu biçimi istediğinde çıkış ve inişi ayrı kontrol etmek gerekir. Ancak gerçek bir ezgide aşağı inen her hareketin mutlaka doğal minöre dönmesini beklemek doğru değildir. Eşlik eden akorlar ve melodik bağlam hangi seslerin kullanıldığını etkiler.

Caz anlatımında melodik minör ifadesi çoğunlukla altıncı ve yedincisi yükseltilmiş dizinin iki yönde de aynı seslerle kullanılmasını anlatır. Bazen caz minörü denir. Bir alıştırmanın hangi geleneği kullandığını bilmeden inişini yanlış sayma. Burada klasik teknik çalışma anlatıldığında çıkış ve iniş açıkça ayrı yazılır; farklı bağlamdaki kullanımları aynı cevap anahtarına zorlamıyoruz.

Farkı duymak için önce yalnız son dört sesi karşılaştır. Doğal biçimde mi–fa–sol–la, armonik biçimde mi–fa–sol diyez–la, çıkıcı melodik biçimde mi–fa diyez–sol diyez–la kullan. Başlangıçtaki mi ve son la aynı kalsın. Her karşılaştırmada yalnız bir dereceyi değiştirmek, uzun bir diziyi baştan çalarken ayrıntıyı kaybetmeni önler.

Tizleştirmek her zaman diyez eklemek değildir

Sol doğal minörün notaları sol, la, si bemol, do, re, mi bemol, fa, sol şeklindedir. Armonik biçim için fa, fa diyeze yükselir. Çıkıcı melodik biçim için mi bemol de mi natürele yükselir. Mi diyez kullanmak altıncı dereceyi gereğinden fazla yükseltir. Kural, mevcut doğal minör notasını yarım ses tizleştirmektir; her değişecek adın yanına otomatik diyez koymak değildir.

Do minör de benzer bir kontrol sağlar. Doğal biçimde altıncı derece la bemol, yedinci derece si bemoldür. Armonik biçimde si natürel; çıkıcı melodik biçimde ayrıca la natürel gerekir. Notaları söylerken bemol veya natürel adlarını atlama. Yalnız la ve si dersen karşılaştırmanın tam olarak hangi değişimi anlattığı kaybolur.

İşlem ile sonuç işaretini ayır: “altıncı dereceyi yarım ses tizleştir” yapılacak işlemdir; natürel veya diyez, yazıda çıkabilecek sonuçlardan biridir. Bu düşünce yerleştiğinde daha az tanıdık bir gam da kontrol edilebilir bir hesaba dönüşür. Her ton için farklı bir ezber cümlesi üretmek yerine aynı mantığı uygulayabilirsin.

La, re, mi, sol ve do minör karşılaştırması

Tabloda beyaz tuş, diyez ve bemol örneklerini birlikte göstermek için beş başlangıç sesi seçildi. Her satır üst oktava doğru çıkışı verir. Melodik sütun, altıncı ve yedincisi yükseltilmiş çıkıcı biçimdir. Klasik melodik minör inişini yazarken o satırın doğal minör dizisini ters sırayla kullan. Tablodaki bütün dizileri aynı çalışmada bitirmek zorunda değilsin.

Bir satır seçip armonik ve melodik sütunları kapat. Doğal diziyi kendin yaz, dereceleri numarala, önce yedinciyi sonra altıncıyı değiştir. Cevabı ancak bu işlemlerden sonra aç. Bir ses farklı çıktıysa yalnız o derecenin yerini ve iki yanındaki uzaklıkları incele. Tablonun tamamını tekrar tekrar kopyalamak, yanlışlığın nedenini bulmak kadar açıklayıcı olmayabilir.

İlgili minör ile aynı adlı minör farklıdır

Do majör ve la doğal minör aynı donanımı ve nota kümesini paylaşır; bu nedenle ilgili majör–minör ilişkisindedir. Merkez sesleri farklıdır. Do majör ve do minör ise aynı başlangıç sesini paylaşır, fakat nota kümeleri farklıdır. Bu ikinci ilişki aynı adlı veya paralel majör–minör olarak anlatılır. Soruda hangi ilişkinin istendiğini önce belirle.

Bir majör gamın ilgili minörünü bulurken altıncı dereceye bakarsın. Sol majörün altıncı derecesi mi olduğu için ilgili doğal minörü mi minördür; fa diyez korunur. Aynı adlı minörü sorulduğunda ise başlangıcı sol olarak tutarsın ve sol minörü kurarsın. İki işlem de geçerlidir, fakat farklı sorulara cevap verir. Doğru bir dizi yazıp yanlış soruyu çözmek mümkündür.

Aynı notaları paylaşmak aynı müzikal merkez anlamına gelmez. Beyaz tuşlarla kısa bir cümle kurup do üzerinde dinlendir; başka bir cümleyi la üzerinde dinlendir. Sonra farkı yalnız ilk notaya bakarak değil, bitişe ve vurgulanan seslere dikkat ederek düşün. Bir eserin tonunu yalnız donanıma veya tek nota listesine bakarak kesinleştirmek her durumda yeterli değildir.

Majör yapıyı hatırlamak için majör gamların tam ve yarım ses düzenini kullanabilirsin. Aynı anda çok sayıda başlangıç sesini, farklı oktavı ve farklı dizi biçimini değiştirme. Önce tek merkezde karşılaştırma yap; sonra öğrendiğin ilişkiyi başka merkeze taşı. Böylece hangi değişkenin duyuluşu etkilediğini daha rahat izlersin.

Değişen sesleri akor içinde dinle

La minörün birinci, üçüncü ve beşinci derecelerini seç: la, do, mi. Bu temel akor, burada anlattığımız üç dizi biçiminde de aynı kalır; çünkü değişen dereceler altı ve yedidir. Sonra mi üzerine bir üçlü kur. Doğal minör sesleriyle mi, sol, si; yedinci derece yükseltilince mi, sol diyez, si elde edersin. Dizi içindeki tek değişim akorun ortasındaki sesi etkiler.

Sol diyez, la merkezine göre yedinci derece; mi majör akoruna göre üçüncü sestir. Bu iki sayı birbiriyle çelişmez, farklı referansları anlatır. Örneğin altına iki açıklamayı da yaz. “Yedinci derece değişti, akorun üçüncüsü değişti” cümlesini somutlaştırmak, ileride dominant gibi armoni kavramlarını okurken sayıları karıştırmanı önlemeye yardım eder.

Piyano akorları rehberi üçlüleri kurma ve kontrol etme yöntemini ayrıntılandırır. Bu sayfada yalnız iki mi akorunu ve la minörü kullanman yeterli. Ses düzeylerini benzer tut; değişimi duyabilmek için sesi sürekli yükseltmen gerekmez. Amacımız tek bir akor dizisini bütün minör eserlerin zorunlu modeli olarak sunmak değil, değişen notanın bağlamını göstermek.

Tek değişkenli bir dinleme çalışması

Sanal piyanoda gösterilen ses alanı içinde veya kendi çalgında önce la sesini referans al. Mi, fa, sol, la dizisini çal; kısa bir duraklamadan sonra aynı oktavda mi, fa, sol diyez, la çal. Hangi notanın değiştiğini ve son laya yaklaşımın daralıp daralmadığını sor. Ses yüksekliği ve tempoyu benzer tut ki cevabı başka ipuçlarından tahmin etmeyesin.

İkinci karşılaştırmada mi, fa, sol diyez, la ile mi, fa diyez, sol diyez, la kullan. Bu kez yedinci sabit kalırken altıncı derece değişir. Değişen dereceyi söyle, sonra tekrar çal. Farkı seçemiyorsan örneği kısalt: aynı mi referansından sonra yalnız fa ile fa diyezi karşılaştır. Uzun dizinin adını tahmin etmek yerine küçük bir farkı dikkatle dinleyebilirsin.

Yazı ile sesi birleştirmek için doğal, armonik ve çıkıcı melodik başlıklı üç kutu çiz. Her birine yalnız altıncı ve yedinci dereceyi yaz. Sonra tam diziyi çalıp ilgili kutuyu göster. Bu küçük çalışmadan genel müzik yeteneği puanı çıkarma. Yalnız belirli bir merkezde anlatılan değişim ile duyduğun sesin o anda eşleşip eşleşmediğini kontrol ediyorsun.

Yazma, duyma ve çalmayı ayrı ayrı kontrol et

Yazılı bir hata, doğru sesi hayal etmene rağmen yanlış nota adı seçmenden kaynaklanabilir. Çalgıda yanlış tuşa basmak ise doğru bildiğin diziyi hareket olarak henüz kuramamanla ilgili olabilir. Önce gamı çalgıya dokunmadan yaz, sonra aralıklarını kontrol et, en son yavaşça çal. Son aşamada hata varsa önceki doğru aşamaları da yanlış sayma.

Fiziksel çalgıda parmaklandırma, çalgıya ve tona uygun seçilmelidir. Burada bütün minör gamlara uygulanacak tek bir parmak dizisi önermiyoruz. Tarayıcı klavyesi bilek hareketini, el gerginliğini veya nefes kullanımını değerlendiremez. Çalarken rahatsızlık oluşursa fiziksel çalışmayı durdur; belirli bir hız hedefine ulaşmak için zorlamak yerine uygun bireysel çalgı desteği al.

Kalın bölgede yazma çalışması için fa anahtarı notaları rehberindeki konumları kullanabilirsin. La2, Si2, Do3, Re3, Mi3, Fa3, Sol3, La3 bir oktav doğal la minördür. Her notanın dizekteki yerini ve varsa değiştirici işaretini ayrı kontrol et. Yeni anahtar öğrenirken dizinin aralık formülünün karışmasına izin vermemek için önce doğal biçimde kal.

İlerleme sırasını kendi hatana göre seç

1. La doğal minörü tam ve yarım seslerden kur; dereceleri birden yediye numarala.
2. Yedinci dereceyi yükselt, sol diyezi adlandır ve üstteki laya uzaklığını kontrol et.
3. Altıncıyı da yükselt; fa diyez ile üst dört sesin düzenini yeniden dinle.
4. Klasik melodik minör inişini doğal dizinin ters sırasıyla yaz.
5. Aynı işlemi sol minörde yap; altıncı derecede bemolün kalktığını fark et.
6. Bir yanlış cevabı seç ve neden yanlış olduğunu tek açık cümleyle anlat.

Bu görevleri tamamlamak için zorunlu gün sayısı yoktur. Bir aşamada değişen sesleri tabloya bakmadan açıklayabildiğinde sonraki aşamaya geç. Ertesi çalışmada farklı kökten başla veya soru sırasını değiştir. Bu, ilişkinin gerçekten öğrenilip öğrenilmediğini kontrol eder. Yalnız aynı satırı hızlı söylemek, başka bir tonla karşılaştığında da doğru karar vereceğini göstermez.

Çözümlü sorular

Mi armonik minörde hangi nota değişir?

Mi doğal minör, mi, fa diyez, sol, la, si, do, re, mi seslerinden oluşur. Yedinci derece re olduğuna göre armonik biçimde re diyez gerekir. Altıncı derece do olarak kalır. Doyu da do diyeze dönüştürürsen çıkıcı melodik biçimi kurmuş olursun. Değiştirmeden önce dereceleri numaralamak, iki biçim arasındaki farkı görünür kılar.

Sol melodik minörde mi diyez mi kullanılır?

Hayır. Doğal sol minörün altıncı derecesi mi bemoldür; yarım ses tizleştirilince mi natürel olur. Yedinci derece fa ise fa diyeze dönüşür. Çıkış sol, la, si bemol, do, re, mi, fa diyez, sol şeklindedir. Si bemol aynı kalır, çünkü bu işlem üçüncü dereceyi değiştirmez. “Melodik” sözcüğünü bütün bemolleri kaldırmak gibi yorumlama.

Re armonik minörde do diyez yerine re bemol yazılır mı?

Piyanoda bu iki ad aynı tuşa karşılık gelebilir, fakat bu dizide doğru yedinci derece yazımı do diyezdir. Re bemol yazmak re harfini tekrarlar ve doyu diziden çıkarır. Yedinci derecenin reye yaklaşmasını göstermek için do adını korumalısın. Cevap kontrolünde hem yarım ses uzaklığına hem de yedi farklı nota harfine bak.

Armonik la minör aşağı inerken ne olur?

İstenen yalnız armonik minör dizisinin inişiyse sesleri ters sırala: la, sol diyez, fa, mi, re, do, si, la. Yön aşağı döndü diye sol diyezi kendiliğinden kaldırma. Doğal diziye dönülen tanıdık iniş, klasik melodik minör teknik çalışmasının bir parçasıdır. Adında minör geçen bütün gamlara uygulanmaz.

Doğal do minörden melodik biçime nasıl geçilir?

Önce do, re, mi bemol, fa, sol, la bemol, si bemol, do yaz. Altıncı ve yedinci dereceyi yarım ses yükseltince la ve si natürel elde edilir. Mi bemol korunur. Yanlışlıkla mi natürel de yazarsan çıkıcı do majör dizisine ulaşırsın; istenen minör niteliği kaybolur. Bu örnek, üçüncü derecenin üç minör biçimde de sabit kaldığını kontrol eder.

Küçük bir çalışma günlüğü tut

Defterine üç sütun aç: başlangıç sesi, karşılaştırılan biçimler, karışan derece. Örneğin “sol; doğal ile melodik; altıncı derecede mi bemolü unuttum” kaydı, yalnız “beş yanlış yaptım” demekten daha açıklayıcıdır. Sonraki çalışmanın ilk sorusunu bu kayıttan seç. Her gün bütün tabloyu baştan kopyalamak zorunda kalmadan, asıl güçlüğe dönmüş olursun.

Bir diğer sütuna yanlışlığın türünü ekleyebilirsin: derece sayma, nota adı, işaret, oktav veya çalgı hareketi. Aynı ses farklı nedenlerle yanlış çıkabilir. Cevabın doğru duyulup yanlış yazılması ile doğru yazılıp yanlış tuşa basılması aynı sorun değildir. Bu ayrımı yapabildiğinde hem yazılı çalışma hem de çalgı tekrarı daha belirli bir amaca hizmet eder.

Kendini kontrol ederken cevap anahtarını hemen açma. Önce kendi gerekçeni yaz: “Doğal biçimin yedincisi re, yükselince re diyez olur.” Sonra tabloyla karşılaştır. Doğru tahmin ile doğru yöntem böyle ayrılır. Gerekçen yanlış ama sesin tesadüfen doğruysa yeni bir başlangıç notası seçerek yöntemi yeniden dene.

Sık sorulan sorular

Minör gamlar her zaman hüzünlü mü duyulur?

Tek başına gam adı dinleyicinin duygusunu belirlemez. Ritim, ses bölgesi, armoni, tını, ifade ve kişisel deneyim de etkili olabilir. Bu çalışmada duyduğun farkı “hüzünlü” gibi tek sözcüklü bir cevapla sınırlama. “Yedinci derece merkez sese yaklaştı” veya “altıncı ile yedinci arasındaki uzaklık daraldı” gibi kontrol edilebilir gözlemler kullan.

Bütün minör gamları aynı anda öğrenmeli miyim?

Önce notalarını yazıp kontrol edebildiğin bir merkez seç. Ardından sol minör gibi farklı işaret gerektiren bir örnek ekle. Geniş tablo başvuru kaynağıdır, günlük bitirilecek zorunlu ödev değildir. İki farklı tonda yanlış altıncı veya yedinci dereceyi nedenini açıklayarak düzeltebilmek, birçok diziyi anlamadan hızlı söylemekten daha sağlam bir başlangıç sağlar.

Gamı bilmek kulak eğitimini tamamlar mı?

Hayır. Gam bilgisi nota ilişkilerini anlamak için bir çerçeve sunar; işitme çalışması, ritim, ezgi belleği ve çalgıda uygulama farklı görevler içerir. Bildiğin diziyi dinlerken değişen dereceyi tanımak iyi bir bağlantı çalışmasıdır. Bunun sonucunu genel yetenek kararı veya sınav başarısı garantisi gibi yorumlamadan, zorlandığın küçük ilişkiyi belirleyip çalışmaya devam et.

Kaynaklar ve kapsam

Temel dizi biçimleri Music Theory for the 21st-Century Classroom: Minor Scales; akor ilişkileri aynı kaynağın minörde akorlar bölümü ile kontrol edildi. Klasik çıkış–iniş örneği MEB Çalgı Eğitimi Çello 11 materyalinde de görülebilir. Caz kullanımındaki terim farkı için StudyBass melodik minör dersi incelendi. Tablolar, görseller ve alıştırmalar KulakApp için özgün olarak hazırlandı; kaynakların nota görselleri veya ses kayıtları alınmadı.