Piyano akorları: temel akorlar, tuşlar ve akor geçişleri

Piyanoda temel bir akor kurmak için önce kök sesi, ardından üçlüsünü ve beşlisini bulursun. Do majör akoru do–mi–sol seslerinden oluşur. Mi sesini yarım ses pesleştirdiğinde do minör elde edersin. Bu ilişkiyi anlamak, yalnızca bir el fotoğrafını ezberlemekten daha kullanışlıdır: başka bir notadan başlayan akoru da kendin kurabilirsin.

Bu rehberde akor tablosunu, çevrimleri ve kısa geçiş çalışmalarını birlikte kullanacağız. Yanında piyano yoksa nota yerlerini sanal piyanoda kontrol edebilirsin. Ekran, sesleri tanımaya yardımcı olur; gerçek tuş hissini, el hareketini ve öğretmenin yapacağı teknik değerlendirmeyi karşılamaz. Buradaki amaç, hangi tuşlara neden bastığını anlayabileceğin bir başlangıç kurmak.

Önce klavyedeki notaları ve harflerini eşleştir

Piyano akorlarını araştırırken Türkçe nota adlarıyla birlikte C, D, E gibi harfler görürsün. Bunlar farklı bir müzik sistemiyle yeni notalar icat etmez; kullandığımız sesleri başka bir adlandırmayla gösterir. Do C, re D, mi E, fa F, sol G, la A ve si B harfiyle belirtilir. Bir akor şemasını okurken bu eşleşmeyi bilmek yeterli bir başlangıçtır.

Klavyede ikili siyah tuş grubunu bul. Hemen solundaki beyaz tuş do, sağa doğru devam eden beyazlar re ve mi olur. Üçlü siyah grubun solundaki beyaz tuş fa; devamı sol, la ve sidir. Klavyenin farklı yerlerinde aynı düzen tekrar eder. Dolayısıyla bir akorun adı aynı kalırken ince veya kalın bir bölgede çalınması mümkündür.

Diyez işareti ilgili notayı yarım ses tizleştirir, bemol yarım ses pesleştirir. Eşit aralıklı piyano düzeninde komşu iki tuş arasındaki uzaklık yarım sestir; tuşların siyah veya beyaz olması bunu değiştirmez. Mi ile fa arasında, si ile do arasında siyah tuş bulunmadığını özellikle kontrol et. Yalnız siyah tuşları sayarak akor hesabı yapılmaz.

İlk denemede klavyenin orta bölgesinde bir do seç. Mi ve sol seslerini bul, fakat hemen birlikte basmaya çalışma. Önce notaların adını söyle, sonra tek tek duy. Üçünü doğru bulduğundan emin olduğunda birlikte çal. Böylece yanlışlık olduğunda sorunun nota seçiminde mi, eş zamanlı basmada mı olduğunu ayırabilirsin.

Başlangıç tuşunu birinci adım sayma

Do notasından dört yarım ses yukarı çıkarken hareketlerini say: do diyez bir, re iki, re diyez üç, mi dört. Başlangıçtaki do, uzaklık hesabında sıfırdır. Mi notasından üç yarım ses daha ilerlediğinde fa, fa diyez ve sol üzerinden hedefe ulaşırsın. Böylece do–mi–sol yapısı ortaya çıkar. Başlangıç tuşunu bir sayarsan doğru yere ulaşamazsın.

Do minörde önce üç yarım ses ilerleyerek mi bemole, ardından dört yarım ses ilerleyerek sola varırsın. Do ile sol arasındaki toplam uzaklık iki akorda da yedi yarım sestir. Bu karşılaştırmada yalnız orta ses değişir. İkisini aynı bölgede ve benzer ses yüksekliğinde çalman, dikkatin gereksiz yere başka farklara kaymasını önler.

Majör, minör, eksiltilmiş ve artırılmış akor

Başlangıçta majör ve minör akorları öğrenmek yeterli bir çalışma alanı açar. Bununla birlikte eksiltilmiş ve artırılmış üçlüleri tanımak, akor sembollerini okurken karşına çıkan işaretleri anlamanı kolaylaştırır. Burada üçlü sözcüğü, üç farklı ses sınıfından oluşan ve temel durumda üçlü aralıklarla düzenlenen akor yapısını anlatır; üç kişinin birlikte çalması anlamında kullanılmaz.

Do majörden do minöre geçerken üçlüyü değiştirirsin. Do minörden do eksiltilmişe geçerken bu kez beşliyi pesleştirirsin. İki işlemi aynı anda düşünmek yerine önce birini dinle, sonra diğerine geç. Hangi sesin değiştiğini açıklayabilmen, yalnız akorun adını tahmin etmenden daha somut bir öğrenme göstergesidir.

Bu akorları zorunlu duygu etiketleriyle ezberlemekten kaçın. Majörün her durumda neşeli, minörün her durumda üzgün duyulacağı söylenemez. Ses bölgesi, çalım, tempo ve çevresindeki müzik algıyı etkiler. Önce aralık yapısını ve değişen notayı tanı; duyduğun etkiyi tarif etmek için tek bir kelimeye bağlı kalman gerekmez.

Nota yazımı da önemlidir. Do üzerine kurulan bu üçlülerde do, mi ve sol adlarının uygun biçimleri bulunur. Do eksiltilmişte sol bemol yazmamızın nedeni, değiştirilen sesin beşli olmasıdır. Aynı piyano tuşuna basan fa diyez adı, bu akorun içindeki görevi aynı açıklıkla göstermez. Tuş eşitliği her bağlamda yazım eşitliği değildir.

Piyanoda temel majör ve minör akorlar

Aşağıdaki tablo, on iki yaygın kök üzerinde majör ve minör akorların seslerini gösterir. Hepsini bir oturuşta ezberlemen gerekmiyor. Önce do, fa, sol majör ve la minörü seç. Bu akorların seslerini kontrol ettikten sonra siyah tuş içeren bir örneğe geç. Tabloyu cevap anahtarı gibi kullan; bakmadan deneme yapmaya da yer bırak.

Bazı satırlarda beklemediğin nota adları görebilirsin. Re bemol minörde fa bemol bulunur; piyanoda mi tuşuyla aynı sesi verir. Ancak re–fa–la harf düzeninin korunması, seslerin kök, üçlü ve beşli görevini okumayı sağlar. Her tuşu yalnız en kolay hatırladığın adla yazmak, armonik yapıyı açıklarken sorun çıkarabilir.

Öte yandan her akor için en karmaşık yazımı seçmek de gerekmiyor. Si bemol majör, başlangıç düzeyinde la diyez majörden daha kullanışlı bir okuma örneğidir. Tablo bu nedenle yaygın ve açıklanabilir adlandırmaları seçer. Aynı tuş grubuna ulaşan bütün teorik adları sıralayan sınırsız bir sözlük değildir.

Tablodan bakmadan re majörü bul

Önce re, fa ve la harflerini yaz. Re kök olacak; üçüncü ses adı fa, beşinci ses adı la olarak kalacak. Re ile fa doğal arasını saydığında üç yarım ses bulursun. Majör üçlü için dört gerektiğinden fayı diyez yap. La zaten kökten yedi yarım ses uzaktadır. Sonuç re–fa diyez–la olur.

Şimdi fa minörü aynı yöntemle dene. Fa, la ve do adlarını yerleştir. Fa ile la doğal arasında dört yarım ses vardır; minör akor için üç gerekir. Bu nedenle la bemol kullanılır. Do değişmez. Böylece fa–la bemol–do elde edersin. İki farklı kökte aynı mantığı uygulamak, tek bir şekli ezberleyip ezberlemediğini gösterir.

Akor sembollerini tam olarak oku

Tek başına yazılan C, genellikle do majörü belirtir. Cm do minör, Cdim veya C° do eksiltilmiş, Caug veya C+ do artırılmış anlamına gelir. Yayıncıların ve müzik türlerinin kullandığı bazı işaretler değişebilir. Bir nota veya akor çizelgesi kendi açıklamasını veriyorsa önce o açıklamayı kontrol etmek gerekir.

Semboldeki sayıları görmezden gelme. C7, yalnız do majör üçlüsünün başka bir yazımı değildir; temel sesleri do–mi–sol–si bemoldür. Cmaj7 ise si doğal içerir. Cm7 içinde mi bemol ve si bemol bulunur. Şimdilik üç sesli akor çalışıyor olabilirsin; yine de yedili işaretinin farklı bir bilgi verdiğini ayırt etmelisin.

Csus4 çoğunlukla üçlünün yerini dördüncünün aldığı do–fa–sol yapısını belirtir. Cadd9 ise üçlüyü koruyup re sesini ekler. Bu örnekleri hemen bütün çevrimleriyle çalışman şart değil. Buradaki temel ders, sembolün yalnız ilk harfine bakarak doğru akoru seçemeyeceğindir. Önce kökü, sonra türü, ardından varsa ek bilgiyi oku.

Akor çevrimi nedir, ne işe yarar?

Do–mi–sol sıralamasında en altta do bulunur ve akor temel durumdadır. Bu doyu bir oktav yukarı taşırsan mi–sol–do elde edersin: birinci çevrim. En alttaki miyi de yukarı taşıdığında sol–do–mi olur: ikinci çevrim. Ses adları değişmez, yalnız en alttaki ses ve klavyedeki yerleşim değişir.

Mi–sol–do gördüğünde, en altta mi var diye hemen mi akoru deme. Akorun kökü hâlâ dodur. Karışık görünen üç sesi önce üçlüler halinde düzenlemeyi dene: do–mi–sol. Bu işlem, akorun kimliğiyle o anda duyulan bas sesini birbirinden ayırır. Özellikle akor geçişleri öğrenirken bu ayrım çok işe yarar.

Burada orta do, bilimsel perde adlandırmasına göre do4 olarak gösterilir. Sayılar, aynı adın hangi oktavdaki tuşunu kastettiğimizi açıklar. Bazı yazılımlar oktavları farklı numaralandırabilir. Cihazındaki sayı başka görünüyorsa önce sesin klavyedeki yerini ve diğer notalara uzaklığını karşılaştır; yalnız sayıya bakarak yanlış bastığın sonucuna varma.

C/E sembolü, do majör akorunun altında mi basını ister. Sağ elde mi–sol–do çalarken sol elle daha kalın bir do eklersen bütün seslerin en altında artık do vardır. Bu yüzden yalnız sağ elin dizilişini anlatmakla, iki elin oluşturduğu toplam akorun çevrimini anlatmak aynı şey değildir. Değerlendirdiğin ses grubunu açıkça belirt.

Do, la minör, fa ve sol arasında geçiş çalış

Önce dört akoru temel durumda kontrol et: do–mi–sol, la–do–mi, fa–la–do, sol–si–re. Her birinin doğru notalarını bulabiliyorsan ikinci aşamada sağ elini daha yakın konumlarda tutmayı dene. Amaç mümkün olan en az hareketi her durumda zorlamak değil, ortak sesleri görerek gereksiz büyük sıçramaları azaltmaktır.

İlk iki geçişte iki ortak ses bulunur. Fa ile sol arasındaki seçilmiş yerleşimde ise ortak sağ el sesi yoktur. Dolayısıyla bütün geçişleri aynı hareketmiş gibi düşünme. Önce hedef tuşlara bak, hangi sesin nereye gittiğini söyle, ardından çal. Başka uygun çevrimler de seçilebilir; tablo tek doğru düzen olduğunu iddia etmez.

İlk çalışmada yalnız do ile la minör arasında gidip gel. Akoru çal, bırak, yeni konumu bul ve geri dön. Ses yerleri güvenilir hale gelince ortak notaları uygun olduğunda korumayı dene. Parmakları tuş üzerinde tutmak elinde gereksiz gerilim yaratıyorsa bu hareketi zorunluluk gibi uygulama; daha rahat bir hazırlık kullan.

Ardından la minör ile fa geçişini ayrı çalış. Değişen mi sesinin faya gittiğini söyleyebilmelisin. Fa–sol sınırı daha çok dikkat gerektiriyorsa dört akoru sürekli baştan çalmak yerine o iki akoru ayır. Böylece zaten bildiğin bölümde zaman geçirip asıl zorlandığın hareketi çalışmadan bırakmamış olursun.

Hangi parmakları kullanmalısın?

Sağ elde basit bir beyaz tuş üçlüsü için 1–3–5, yani başparmak, orta parmak ve serçe parmak sık kullanılan bir başlangıç seçeneğidir. Bunun her akor ve çevrim için zorunlu bir reçete olduğunu düşünme. Elin yapısı, siyah tuşların yeri, önceki ve sonraki akor, aynı anda çalınan melodi seçimi etkiler.

Hız eklemeden önce ulaşabildiğin rahat bir yerleşim bul. Bir uzanış zorlayıcı geliyorsa notaları bırakıp çalışmayı küçült. Uygun parmaklandırmayı kendi elin ve çalacağın bölüm için öğretmeninle değerlendirebilirsin. Yazı veya ekran görüntüsü hareketini görmediği için herkese tek bir fiziksel çözüm dayatmamalıdır. Rahatsızlığı aşılması gereken bir başarı sınavı gibi ele alma.

Çalışma notuna yalnız parmak numarası değil, geçişin ne yaptığını da yaz. “Do–la minör, sol sesi la oluyor” ifadesi, “akor şekli çalış” cümlesinden daha açıklayıcıdır. Parmaklandırma tek akorda rahatken geçişte bozuluyorsa sorun akorun adını unutmak olmayabilir; hazırlık hareketini ayrıca incelemek gerekebilir.

Ritmi eklerken akor değişimine fazladan zaman verme

Başlangıç için her akoru dört sayım boyunca tut. Bir, iki, üç, dört saydıktan sonra yeni bir üzerinde diğer akora geç. Önemli olan belirli bir yüksek hıza ulaşmak değil, değişimler arasındaki süreyi planladığın gibi korumaktır. Hedef tuşları bulabiliyorsan online metronomu dışarıdan bir zaman referansı olarak kullanabilirsin.

Zorlandığın akorda sayımı durdurursan çalışma birbirinden kopuk şekillere dönüşür. Bunun yerine tempoyu azalt veya hazırlık ölçüsü ekle: dört sayım akor, dört sayım sessiz hazırlık, sonra yeni akor. Sessizlik önceden belirlenmiş bir süreyi kaplar. Böylece elini hazırlarken zamanın nereye gittiğini de takip etmiş olursun.

Daha sonra aynı akoru birlikte basmakla kırık çalmak arasındaki farkı dene. Do majör için do–mi–sol–mi seslerini eşit aralıklarla sırayla çalabilirsin. Akorun malzemesi değişmez; seslerin giriş sırası değişir. Bu çalışmayı önceki görevden ayrı tut ki neyi geliştirdiğin belli olsun: eş zamanlı basış mı, ses sırası mı, düzenli sayım mı?

Sol el eşliğini küçük bir görevle başlat

İlk iki el çalışmasında sol el yalnız kök sesi, sağ el rahat bir üçlü konumunu çalsın. Do majör altında do, la minör altında la, fa majör altında fa ve sol majör altında sol kullan. Önce her eli ayrı kontrol et, sonra ilk sayımda birlikte başlat. İki elin aynı anda yeni bir şey öğrenmesini zorunlu tutma.

Çok kalın bölgede birbirine yakın sesler bazı tınılarda daha bulanık duyulabilir. Başlangıçta sol ele bütün sağ el notalarını yeniden yüklemek gerekmiyor. Tek bir bas sesi, üzerindeki akoru dinlemek için yeterli bir referans sağlar. Kullandığın enstrümanda seslerin seçilebildiği bir bölgeyi tercih ederek karşılaştırmayı daha anlaşılır hale getirebilirsin.

Sol el kökü eklediğinde çevrim yorumunun değişebileceğini hatırla. Sağ elde do–mi–la yerleşimi varken solda daha kalın la duyuluyorsa toplam ses grubunun bası ladır. Sağ elin çevrimini ayrı anlatabilirsin; fakat bunu bütün eşliğin en alt sesiyle karıştırmamalısın. Bu ayrım, akor sembollerini gerçek çalımda uygularken önem kazanır.

Akoru görmeden ayırt etmeyi de çalış

Aynı kökten iki akor seç: örneğin fa majör ve fa minör. Önce üçüncü sesin la ile la bemol arasında değiştiğini görerek dinle. Ardından tuşlara bakmadan bütün akorları karşılaştır. Fark belirsizse yeniden tek tek seslere dön. Sürekli tahmin edip yanlış cevabı tekrar etmek yerine karşılaştırmayı daha küçük bir parçaya ayırabilirsin.

İkinci görevde türü koruyup yerleşimi değiştir: do–mi–sol ardından mi–sol–do. İkisi de do majördür. Bu örnek, akorun niteliğiyle bas konumunun aynı bilgi olmadığını duymana yardımcı olur. Farklı duyulan her yerleşime farklı bir kök adı vermek yerine değişmeyen sesleri takip et.

Kısa bir dinleme kontrolü için akor işitme testini kullanabilirsin. Sonucu yalnız duyduğun örneklerdeki performansın hakkında geri bildirim olarak değerlendir. Test, müzikal yeteneğin için kalıcı bir etiket vermez. Klavyede akor kurmak ve duyulan akoru tanımak ilişkili becerilerdir; birinde ilerlemek diğerini hiç çalışmaman gerektiği anlamına gelmez.

Ne çalışacağını baştan seçen bir program kur

Çalışmaya başlamadan tek bir temel hedef belirle: yeni akoru kurmak, sembolü okumak, çevrimi bulmak veya zamanında geçmek. Aynı oturumda birkaç göreve yer verebilirsin; ancak bir hata olduğunda hangi beceriyi ölçtüğünü bilmelisin. Aşağıdaki sıra esnek bir çalışma önerisidir, herkesin belirli sürede aynı sonuca ulaşacağını söyleyen bir yöntem değildir.

1. Bul: İki kök seç, klavyedeki yerlerini göster ve nota adlarını söyle.
2. Kur: Bir majör ve bir minör üçlü oluştur; üçüncü ile beşinci sesleri ayrı kontrol et.
3. Yer değiştir: Nota adlarını koruyarak bir çevrim bul.
4. Bağla: İki akoru planlı sayımla veya hazırlık ölçüsüyle değiştir.
5. Dinle: Seçtiğin bir karşılaştırmayı tuşlara bakmadan yap.
6. Kaydet: Sonraki çalışmada çözmek istediğin somut noktayı yaz.

“Re majörün notaları doğru; ilk çevrimi bulurken duruyorum; re–sol geçişinde sayım kopuyor” gibi bir kayıt kullanışlıdır. Bilgiyi, klavyede yer bulmayı ve zamanlamayı ayrı anlatır. Sonraki gün re–fa diyez–la bilgisini baştan ezberlemek yerine gerçekten zorlandığın geçişe odaklanabilirsin. Yalnız kaç dakika çalıştığını yazmak aynı ayrıntıyı vermez.

Görev kolaylaşınca yalnız hızı artırmak zorunda değilsin. Başka bir kökten başla, geçiş sırasını tersine çevir, tabloyu kapat veya hangi notayı neden seçtiğini açıkla. Bunlar farklı bağımlılıkları kontrol eder. Bütün koşulları aynı anda değiştirirsen ortaya çıkan güçlüğün nedenini anlamak zorlaşır. Küçük değişiklik, geri bildirimi daha anlaşılır tutar.

Akor geçişinde sorun olduğunda nereye bakılır?

Sustain veya pedal müzik içinde yararlıdır; ancak ilk çalışmada net olmayan bırakışı gizleyebilir. Aynı geçişi kısa süre pedalsız denemek, bir akorun nerede bittiğini duymanı sağlar. Buradan pedal kullanmanın yanlış olduğu sonucu çıkmaz. Yalnızca sorunu ayırmak için koşullardan birini geçici olarak sadeleştirmiş olursun.

Tarayıcıdaki tuş geç tepki veriyorsa çalımını değerlendirmeden önce ses çıkışını ve cihazı kontrol et. Web klavyesi kalibre edilmiş bir zamanlama sınavı değildir. Fareyle tek tek tıklamak da iki elin fiziksel piyanoda yaptığı bütün hareketleri karşılamaz. Aracı nota bulma ve dinleme için; uygun enstrümanı fiziksel tekniği geliştirmek için kullan.

Cevaba bakmadan çözebileceğin sorular

1. Re majör, re minöre dönüşürken hangi ses değişir? Fa diyez, fa doğal olur. Re ve la aynı kalır. Kök ile üçüncü ses arasındaki uzaklık dört yarım sesten üçe iner. Akorun tamamını başka bir yere taşımak gerekmez; niteliği değiştiren bu örnekte orta sestir.

2. Mi–sol–do hangi akordur? Mi en kalın ses olduğunda do majörün birinci çevrimidir. Sesleri do–mi–sol olarak düzenleyerek akorun temel yapısını görebilirsin. Yalnız en alttaki sese bakıp mi minör demek doğru olmaz; mi minörde si bulunur, burada ise do vardır.

3. C/E ile Em aynı şey midir? Hayır. İlki mi bası üzerinde do majörü, ikincisi mi–sol–si seslerinden oluşan mi minörü ister. Ortak bir bas harfi, iki ses grubunu aynı yapmaz. Sembolün eğik çizgi öncesiyle sonrasını ayrı okumak bu karışıklığı çözer.

4. Si bemol minör nasıl kurulur? Önce si bemol, re ve fa adlarını yerleştir. Minör üçlü için reyi bemolleştir. Sonuç si bemol–re bemol–fa olur. Kontrol amacıyla kökten üç ve yedi yarım ses uzaklıklarını sayabilir, ardından harf düzeninin korunup korunmadığına bakabilirsin.

5. Do–mi–sol–mi sırasını çalınca dört ayrı akor mu oluşur? Hayır. Tek bir üçlünün seslerini kırık bir örüntü halinde çalarsın. Giriş zamanları ve sıra değişmiştir; yeni bir akor ses kümesi eklenmemiştir. Bununla birlikte gerçek müzikte çevredeki bas ve melodi bağlamı ayrıca değerlendirilir.

Öğrendiklerini başka bir örneğe taşı

Bir akoru tanıdığını anlamak için aynı resmi yeniden görmek tek başına yeterli olmayabilir. Tabloyu kapat, başka bir oktavdaki kökü seç ve sesleri yeniden bul. Sonra kökü koruyup majör ile minör arasında geç. Bu kısa aktarım, görsel konumu mu yoksa aralık ilişkisini mi hatırladığını ayırmaya yardımcı olur.

Örneğin sol majör için sol–si–reyi bulduktan sonra sol minörü düşün. Değişmesi gereken si sesidir; si bemole iner. Sonra aynı akoru başka bir oktavda kur. Tuşların fiziksel yeri değişse de kökten uzaklıklar aynı kalır. Bu örneği bir kez doğru yapmak tamamlanmış ustalık anlamına gelmez; nerede duraksadığını not etmek daha faydalıdır.

Kendi kendine kontrol yaparken cevap anahtarını hemen açma. Önce tahminini ve gerekçeni yaz, sonra tabloyla karşılaştır. Yanlışsa bütün cevabı silmek yerine yanlışlığın türünü belirt: başlangıç tuşunu adım saymak, diyez işaretini unutmak, kökle bası karıştırmak veya çevrimde başka ses eklemek. Her hata farklı bir düzeltme görevi önerir.

İlk akorlardan sonra hangi konuya geçmelisin?

Kök, üçlü ve beşli ilişkisini bir dizi üzerinde görmek için majör gamların kuruluşunu ve çözümlü örneklerini inceleyebilirsin. O rehber gamın notalarını kurmaya, bu sayfa ise akor seslerini klavyede yerleştirmeye odaklanır. İki çalışmayı birbirinin yerine geçirmek gerekmez.

Nota adları karışıyorsa önce diyez ve bemol açıklamasına dön. Seslerin uzaklığını anlamakta zorlanıyorsan müzikte aralıklar rehberi daha uygun bir sonraki adımdır. Klavyede doğru basıp işitmede zorlanıyorsan yeni akor listeleri biriktirmek yerine kısa dinleme karşılaştırmalarına zaman ayır.

Daha uzun akor dizilerine geçmek için temel sesleri açıklayabilmen, yakın bir yerleşim bulabilmen ve basit bir değişimi planlı zamanda yapabilmen iyi bir başlangıçtır. Kusursuz hız beklemek gerekmez. Çalışmayı duyduğun şeyi anlayabileceğin kadar küçük tut; yeni güçlüğü, neyin değiştiğini takip edebileceğin ölçüde ekle.

Kaynaklar ve örneklerin hazırlanması

Üçlü akor terimleri Open Music Theory’nin üçlü akor bölümü, klavye bağlamı Yamaha’nın başlangıç piyano akorları dersi üzerinden kontrol edildi. Bu sayfanın tabloları, şemaları, geçiş alıştırması, hata incelemesi ve soruları KulakApp için hazırlandı. Bir şarkının notası, başka bir eğitmenin çalışma kâğıdı veya üçüncü taraf ses kaydı çoğaltılmadı.