Dörtlük, sekizlik ve onaltılık notalar nasıl sayılır?
Bir dörtlük nota, iki sekizlik ya da dört onaltılık kadar sürer. Dörtlüğü ana vuruş kabul ettiğinde her vuruşa bir dörtlük, iki eşit sekizlik ya da dört eşit onaltılık yerleştirirsin. Tempo değişse de bu oran korunur; değişen yalnız sürelerin kaç saniyeye karşılık geldiğidir.
Saniyeden önce oranı düşün
Dörtlük, sekizliğin iki katı; sekizlik, onaltılığın iki katı uzunluktadır ve bu ilişki için belirli bir tempo gerekmez. Dörtlük ana vuruşken dörtlük bir, sekizlik yarım, onaltılık çeyrek vuruş sürer; bir 4/4 ölçüsüne dört dörtlük, sekiz sekizlik ya da on altı onaltılık sığar. Bu örnekler 4/4 ve dörtlük vuruş içindir; her ölçü türünde dörtlük ana vuruş olmak zorunda değildir.
| Nota değeri | Kapladığı vuruş | Dört vuruşu dolduran eşit nota sayısı |
|---|---|---|
| Dörtlük | 1 | 4 |
| Sekizlik | 1/2 | 8 |
| Onaltılık | 1/4 | 16 |
“Sekizlik” adı sekizinci vuruş demek değildir; notanın diğer değerlere göre uzunluğunu anlatır. Nerede başladığı ise önündeki nota ve susların kapladığı süreden bulunur.

Biçim olarak dörtlükte dolu nota başı ve sap vardır, çengel yoktur; tek yazılan sekizlikte bir, onaltılıkta iki çengel bulunur. Gruplanınca çengellerin yerini birleştirme çizgileri alır: sekizliklerde bir, onaltılıklarda iki çizgi. Sapın yönü ve notanın portedeki yüksekliği süreyi değiştirmez; konum hangi sesin, biçim ne kadar süreceğinin bilgisidir. Nota adlarını tanımayı ayrıca çalışmak istersen nota okuma testi bunun içindir.
Her eşit bölümün bir yeri olsun
Dörtlükler için “bir, iki, üç, dört” say. Sekizlikler için “bir ve iki ve üç ve dört ve” kullan; her “ve” iki sayının tam ortasına düşer. Hece eklediğinde sayıların hızını değiştirme. Onaltılıklarda her vuruşu dört eşit parçaya böl; bu rehberde bu dört konumu A, B, C ve D diye gösteriyoruz. İngilizce kaynaklardaki “1 e and a” hecelemesi aynı konumlara karşılık gelir.
| Konum etiketi | Vuruş içindeki yeri | Eşit sekizlik başlangıcı var mı? |
|---|---|---|
| A | Başlangıç | Var |
| B | İlk çeyrek geçince | Yok |
| C | Yarısı geçince | Var |
| D | Üç çeyreği geçince | Yok |
Daha çok ses başlangıcı daha hızlı tempo demek değildir. Dörtlük dakikada 60 vuruşsa her vuruş bir saniye, sekizlik yarım, onaltılık çeyrek saniye sürer; dakikada 120 vuruşta bu süreler yarıya iner. Yalnız “120” demek neyin dakikada 120 kez olduğunu söylemez; metronom tığının dörtlüğü mü sekizliği mi gösterdiğini belirt. Aynı tık üzerinde bir ölçü dörtlük, bir ölçü sekizlik alkışla: ikinci ölçüde iki kat başlangıç var ama iki ölçü aynı uzunlukta.
Sus işareti zamanı silmez
Dörtlük sus dörtlük nota kadar, sekizlik ve onaltılık sus da kendi notaları kadar sürer. Birde alkışla, ikide bir vuruş sus, üç ve dörtte alkışla: hâlâ dört vuruş sayarsın. Boşluğu kapatıp son alkışları erken yaparsan susu değil ritmi değiştirmiş olursun. Sus sürelerini ayrıntılı çalışmak için rest values sayfası (İngilizce) ek örnekler sunar.
Karışık ölçüyü soldan sağa kur
Şu dört vuruşluk örneği dene: bir dörtlük, iki sekizlik, bir dörtlük sus ve dört onaltılık. Dörtlük biri, sekizlikler ikiyi, sus üçü, onaltılıklar dördü doldurur. Ses başlangıçları birde, ikide, iki-ve’de ve dördün A–B–C–D konumlarındadır: yedi başlangıç, dört vuruş. Önce başlangıçları kâğıtta işaretle, sonra yalnız o yerlerde alkışla ve sayımı sessiz üçte de sürdür.

Bir vuruşu sekizlik + iki onaltılık olarak doldurursan başlangıçlar A, C ve D’dedir; sırayı iki onaltılık + sekizlik olarak çevirirsen A, B ve C’ye kayar. Toplam süre aynıdır ama uzun notanın yeri ritmi değiştirir.
Nokta ve bağ
Notanın sağındaki uzatma noktası temel değerin yarısını ekler: noktalı dörtlük bir buçuk, noktalı sekizlik üç çeyrek vuruş sürer. Noktalı sekizlik + onaltılık bir dörtlük eder ve sesler A ile D’de başlar; iki eşit sekizlikte ise A ile C’de. Uzatma bağı ise aynı perdedeki iki notayı tek ses yapar: sesi bir kez başlatır, birleşik süre boyunca tutarsın. Farklı sesleri bağlı çalmayı gösteren ifade bağıyla karıştırma.
Metronomla kısa bir uygulama
- Online metronomu rahat bir hıza ayarla ve tığın dörtlük olduğunu söyle.
- Bir ölçü dörtlük, bir ölçü sekizlik, bir ölçü onaltılık alkışla; ölçü başları tıkla birlikte gelmeli.
- Yukarıdaki karışık ölçüyü önce sayarak, sonra alkışlayarak çal.
- Takıldığın vuruşu tek başına çalış, sonra ölçüye geri koy.
Yazdırılabilir alıştırmalar için ritim çalışma kâğıdı, kulakla ayırt etmek için ritim kulağı testi işine yarar.
Kaynak ve alıştırma notu
Temel oranlar Open Music Theory nota süreleri açıklamasıyla; ana vuruş ve alt bölüm ayrımı ölçü türleri kaynağıyla karşılaştırılmıştır. Türkçe nota adları MEB’in Güzel Sanatlar Lisesi materyallerindeki kullanım ile uyumludur. Zaman çizgileri, hesap soruları ve çalışma sırası özgündür; bir eserden veya sınavdan aktarılmamıştır.