Porte Dışındaki Notalar ve Ek Çizgiler Nasıl Okunur?
Kısa cevap: Ek çizgiler, porteye sığmayan pes ya da tiz notalar için portenin altına veya üstüne çizilen kısa yatay çizgilerdir. Okurken porte sanki devam ediyormuş gibi davranırsın: en yakın bildiğin notadan başlayıp “çizgi, aralık, çizgi” diye sayarsın. Sol anahtarında porte altındaki ilk ek çizgi Do (orta Do, Do4), porte üstündeki ilk ek çizgi ise La (La5) notasıdır.
Bu sayfada
Ek çizgi nedir, neden gerekir?
Porte beş çizgi ve dört aralıktan oluşur; sol anahtarında Mi4’ten Fa5’e kadar dokuz notayı rahatça gösterir. Oysa piyano, keman, flüt gibi çalgıların ses alanı bundan çok daha geniştir. Porteyi her seferinde büyütmek yerine yalnızca gereken notanın yanına kısa çizgiler eklenir. Bunlara ek çizgi denir.
Ek çizgiler portenin çizgileriyle aynı aralıkta çizilir. Bu yüzden porte hiç bitmiyormuş gibi saymaya devam edebilirsin. Önemli olan, notanın çizginin üzerinde mi (çizgi notanın ortasından geçer) yoksa aralığında mı (nota iki çizgi arasında) olduğunu fark etmektir.
Sol anahtarında ek çizgili notalar

| Konum | Nota | Nasıl görünür? |
|---|---|---|
| Porte altı, ilk aralık | Re4 | Alt çizginin hemen altında, ek çizgi yok |
| Porte altı, 1. ek çizgi | Do4 (orta Do) | Bir ek çizgi notanın ortasından geçer |
| 1. ek çizginin altı | Si3 | Ek çizginin hemen altında asılı durur |
| Porte altı, 2. ek çizgi | La3 | İki ek çizgi, alttaki notanın ortasından geçer |
| Porte üstü, ilk aralık | Sol5 | Üst çizginin hemen üstünde, ek çizgi yok |
| Porte üstü, 1. ek çizgi | La5 | Bir ek çizgi notanın ortasından geçer |
| 1. ek çizginin üstü | Si5 | Ek çizginin üstüne oturur |
| Porte üstü, 2. ek çizgi | Do6 | İki ek çizgi, üstteki notanın ortasından geçer |
Sol anahtarının temel notalarını hatırlamak istersen önce sol anahtarı notaları rehberini okuyabilirsin.
Fa anahtarında ek çizgili notalar
Fa anahtarında mantık aynıdır, yalnızca başlangıç noktası değişir. Fa anahtarında üst çizgi La3’tür. Porte üstündeki ilk ek çizgi ise yine orta Do (Do4) olur. Yani orta Do, iki anahtar arasında bir köprüdür: sol anahtarında portenin altında, fa anahtarında portenin üstünde aynı ek çizgiye yazılır. Porte altında ise Fa anahtarının ilk ek çizgisi Mi2’dir. Ayrıntılar için fa anahtarı notaları sayfasına bakabilirsin.
Hızlı okuma yöntemi
Ek çizgili notaları tek tek ezberlemek yerine birkaç “çapa” nota belirleyip oradan saymak çok daha güvenilirdir:
- Çapayı seç. Sol anahtarında porte altı için alt çizgideki Mi4’ü ya da orta Do’yu, porte üstü için üst çizgideki Fa5’i çapa kabul et.
- Ek çizgileri say. Notanın kaç ek çizgi uzakta olduğuna bak. Her çizgi ve her aralık bir nota adımıdır.
- Çizgi mi, aralık mı? Çizgi notanın ortasından geçiyorsa nota çizgidedir. Nota en dıştaki ek çizginin dışında duruyorsa aralıktadır.
- Adımları say. Porte altında aşağı inerken Do–Si–La–Sol, porte üstünde yukarı çıkarken Sol–La–Si–Do–Re diye ilerle.
Örnek: Porte altında iki ek çizgi var ve nota alttakinin üstünden geçiyor. Birinci ek çizgi Do4, aradaki aralık Si3, ikinci ek çizgi La3’tür. Demek ki nota La3‘tür.
8va işareti: ek çizgilerden kurtulmak
Çok fazla ek çizgi okumayı zorlaştırır. Bu yüzden besteciler tiz pasajların üstüne 8va yazıp kesikli bir çizgi çizer. Bu işaret “yazıldığından bir oktav tiz çal” demektir. Portenin altına yazılan 8vb ise “bir oktav pes çal” anlamına gelir. İşaretin bittiği yerde “loco” yazabilir ya da kesikli çizgi sona erer; oradan sonra notalar yazıldığı gibi çalınır.
Günlük ek çizgi çalışması
- Kart çalışması: Porte altında ve üstünde üçer nota seç, her gün birkaç tur adlarını söyle.
- Klavyede eşleştir: Sanal piyanoda orta Do’yu bul, ardından Si3, La3 ve La5, Do6 tuşlarına bas. Notanın yerini sesiyle birleştirmek hafızayı güçlendirir.
- Kendini test et: Nota okuma testi ile hız ve doğruluğunu ölç.
- Melodika ile dene: 32 ya da 37 tuşlu bir melodikada porte üstündeki notalar sık geçer. Melodika notaları sayfası tuş yerlerini gösterir.
Sık sorulan sorular
Ek çizgi ne demek?
Porteye sığmayan notalar için portenin altına ya da üstüne çizilen kısa yatay çizgilerdir.
Orta Do nerede yazılır?
Sol anahtarında portenin altındaki ilk ek çizgide, fa anahtarında portenin üstündeki ilk ek çizgide yazılır.
Porte üstündeki ilk ek çizgi hangi nota?
Sol anahtarında porte üstündeki ilk ek çizgi La5’tir. Hemen altındaki aralık Sol5’tir.
Ek çizgili notaları ezberlemek gerekir mi?
Tümünü ezberlemek gerekmez. Birkaç çapa nota (orta Do, Mi4, Fa5) öğrenip çizgi–aralık sayarak diğerlerini kolayca bulabilirsin.
8va işareti ne anlama gelir?
Altındaki notaları yazıldığından bir oktav tiz çalman gerektiğini gösterir. 8vb ise bir oktav pes çal demektir.